สวัสดีค่ะ หมออุ๊ยเองนะคะ… เชื่อว่าหลายคนเคยได้ยินคำว่า คงได้ยินคำว่า “ตาบอดสี” มาบ้าง แต่อาจยังไม่แน่ใจว่าจริง ๆ แล้ว ภาวะดังกล่าวคืออะไรกันแน่? แล้วแตกต่างจากอาการตาบอดอย่างไร และถ้าสงสัยว่าตัวเองหรือลูกอาจเป็น จะต้องเริ่มจากอะไร ตรวจที่ไหน และตรวจแบบไหนเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่แม่นยำที่สุด
ในบทความนี้ หมออุ๊ย (พญ.วชิรา สนธิไชย) จักษุแพทย์เฉพาะทาง Dr.Ouise Eye Specialist จะมาอธิบายทุกเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับตาบอดสี ตั้งแต่สาเหตุ ประเภท วิธีตรวจ ไปจนถึงผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน และสิ่งที่ต้องทำหลังรู้ผลกันค่ะ
หัวข้อที่หมออุ๊ยอยากเล่า
ตาบอดสี (Color Blindness) คืออะไร?
ก่อนอื่นหมออุ๊ยขออธิบายก่อนนะคะ ว่าภาวะ “ตาบอดสี” ไม่ได้หมายความว่ามองไม่เห็นสีทั้งหมดค่ะ (ยกเว้นในกรณีที่พบได้น้อยมาก) แต่หมายถึงภาวะที่ดวงตาหรือระบบการมองเห็น ไม่สามารถแยกแยะสีบางสีออกจากกันได้ตามปกติ หรือมองเห็นสีแตกต่างจากคนทั่วไปค่ะ ซึ่งโดยปกติในดวงตาของคนเรา จะมีเซลล์รับแสงในจอประสาทตา 2 ชนิดหลัก คือ
- Rods ช่วยรับแสงในที่มืดหรือแสงสลัว
- Cones ทำหน้าที่เกี่ยวกับการมองเห็นสี โดย Cones แบ่งเป็น 3 ชนิดตามความไวต่อแสงสีต่าง ๆ ได้แก่ สีแดง (L-cone) สีเขียว (M-cone) และสีน้ำเงิน (S-cone) เมื่อ Cones ทั้ง 3 ชนิดทำงานร่วมกันอย่างสมดุล สมองจึงสามารถประมวลผลและแยกแยะสีต่าง ๆ ได้ค่ะ
ดังนั้น ในคนที่มีภาวะตาบอดสี Cones บางชนิดอาจทำงานผิดปกติหรือไม่มีเซลล์ชนิดนั้น ทำให้สมองได้รับข้อมูลเกี่ยวกับสีที่ไม่ครบถ้วน จึงเกิดความยากในการแยกแยะสีบางกลุ่ม และไม่สามารถแยกแยะสีบางสีได้นั่นเองค่ะ
ทำความเข้าใจประเภทของตาบอดสี มีกี่ชนิด?
1. ตาบอดสีแดง-เขียว (Red-Green Color Blindness) — พบบ่อยที่สุด
สำหรับตาบอดสีแดงและเขียว เป็นประเภทที่พบมากที่สุดในผู้ชาย และแบ่งย่อยได้ ดังนี้
- Deuteranopia — M-cone (สีเขียว) ไม่ทำงาน ทำให้การรับรู้สีเขียวผิดไป และอาจมองเป็นโทนสีน้ำตาลหรือน้ำตาลแดงได้
- Deuteranomaly — M-cone ยังทำงานได้แต่มีความผิดปกติ ทำให้สีเขียวและสีแดงดูใกล้เคียงกันมากขึ้น
- Protanopia — L-cone (สีแดง) ไม่ทำงาน ทำให้การรับรู้สีแดงผิดไป โดยอาจมองสีแดงเข้มเป็นสีดำ หรือมองสีส้มและสีเขียวเป็นสีเหลือง
- Protanomaly — L-cone ยังทำงานได้ แต่มีความไวต่อสีแดงลดลง ทำให้แยกแยะสีในกลุ่มแดงได้ยากขึ้น
2. ตาบอดสีน้ำเงิน-เหลือง (Blue-Yellow Color Blindness) — พบน้อยกว่า
- Tritanopia — S-cone (สีน้ำเงิน) ไม่ทำงาน ทำให้การรับรู้สีน้ำเงินเป็นสีเขียว และสีเหลืองเป็นสีม่วง
- Tritanomaly — S-cone ทำงานผิดปกติบางส่วน ทำให้แยกแยะสีบางโทนได้ยากขึ้น
3. ตาบอดสีสมบูรณ์ (Monochromacy) — พบน้อยมาก
เป็นภาวะที่ไม่สามารถรับรู้สีได้ และมองเห็นเป็นเพียงแสงและเงาเท่านั้น แต่จะพบได้น้อยมากในกลุ่มคนทั่วไปค่ะ
ทำไมผู้ชายถึงเสี่ยงเป็นตาบอดสีมากกว่าผู้หญิง?
สำหรับเรื่องนี้ จริง ๆ แล้วเกี่ยวข้องกับพันธุกรรมค่ะ โดยยีนที่ควบคุม L-cone และ M-cone ซึ่งเกี่ยวข้องกับการมองเห็นสีแดงและสีเขียว จะอยู่บนโครโมโซม X อธิบายง่าย ๆ คือ
- ผู้ชายมีโครโมโซม XY จึงมี X เพียง 1 ชุด หาก X นั้นมียีนผิดปกติ ก็มีโอกาสแสดงภาวะตาบอดสีได้ทันที
- ผู้หญิงมีโครโมโซม XX จำนวน 2 ชุด หาก X หนึ่งชุดมียีนผิดปกติ อีก X หนึ่งชุดอาจทำหน้าที่ชดเชยได้ ทำให้ผู้หญิงส่วนใหญ่ที่มีความผิดปกติของยีนนี้เป็นเพียง “พาหะ” โดยไม่มีอาการ แต่ยังสามารถถ่ายทอดยีนดังกล่าวให้ลูกชายได้ค่ะ
และจากการวิจัยตัวเลขพบว่าประมาณ 8% ของผู้ชาย และประมาณเพียง 0.5% ของผู้หญิง มีภาวะตาบอดสีแดง-เขียวในระดับหนึ่งค่ะ
อาการของตาบอดสี สังเกตได้จากอะไร?
มีความเป็นไปได้สูงมากค่ะ ที่หลายคนที่มีภาวะตาบอดสีอาจไม่รู้ตัวมาตลอดชีวิต เพราะคิดว่าทุกคนมองเห็นสีเหมือนกัน ซึ่งจริง ๆ แล้ว มีสัญญาณที่อาจบ่งบอกว่ามีภาวะตาบอดสี สามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือในผู้ใหญ่และเด็ก ดังนี้ค่ะ
อาการตาบอดสีในผู้ใหญ่
- แยกแยะสีแดง สีเขียว สีส้ม และสีน้ำตาลได้ยาก
- เลือกเสื้อผ้าที่สีไม่เข้ากันโดยไม่รู้ตัว
- อ่านแผนที่สีหรือกราฟที่ใช้หลายสีได้ลำบาก
- สับสนเมื่อต้องอ่านสัญญาณไฟจราจรในที่แสงน้อย
- ถูกทักว่าแต่งตัวสีแปลก ๆ บ่อย
อาการตาบอดสีในเด็ก
- ระบายสีใบไม้เป็นสีแดงหรือสีน้ำตาลแทนสีเขียว
- สับสนเรื่องสีในการเรียนหนังสือตั้งแต่เล็ก
- บอกชื่อสีผิดบ่อย แม้จะพยายามจำแล้ว
- หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องอาศัยการแยกแยะสี
หากสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้ ควรพาไปตรวจสุขภาพตาเพื่อยืนยันว่าเป็นภาวะตาบอดสี หรือมีปัญหาด้านการมองเห็นอื่น ๆ ร่วมด้วยค่ะ
วิธีตรวจตาบอดสี มีกี่แบบ?
- การทดสอบ Ishihara — มาตรฐานที่ใช้บ่อยที่สุด
Ishihara Color Vision Test เป็นการทดสอบด้วยแผ่นภาพ (Ishihara Plates) ที่ประกอบด้วยจุดสีหลายสีผสมกัน โดยผู้ที่มีการมองเห็นสีปกติจะสามารถมองเห็นตัวเลขหรือเส้นทางที่ซ่อนอยู่ในภาพได้ ขณะที่ผู้ที่มีภาวะตาบอดสีอาจมองไม่เห็นหรือเห็นเป็นตัวเลขที่แตกต่างออกไป สำหรับการทดสอบใช้เวลาไม่นาน และสามารถทำได้ที่คลินิกจักษุแพทย์ เหมาะสำหรับการคัดกรองเบื้องต้นค่ะ
- การทดสอบ Farnsworth-Munsell 100 Hue Test
เป็นการทดสอบที่ละเอียดขึ้น โดยให้ผู้รับการทดสอบจัดเรียงแผ่นสีตามลำดับของโทนสีที่ใกล้เคียงกัน แม้จะใช้เวลานานกว่า แต่ช่วยให้ประเมินลักษณะและความรุนแรงของความผิดปกติในการมองเห็นสีได้ละเอียดขึ้นค่ะ
- การทดสอบ Anomaloscope
เป็นอุปกรณ์ทดสอบทางคลินิกที่มีความแม่นยำสูง ใช้แสงสีผสมกันและให้ผู้ตรวจปรับสัดส่วนจนสีดูเหมือนกัน ผลที่ได้สามารถช่วยระบุชนิดและความรุนแรงของภาวะตาบอดสีได้อย่างละเอียด โดยวิธีนี้จะสามารถทดสอบได้โรงพยาบาลหรือคลินิกทางการแพทย์เฉพาะทางค่ะ
- การทดสอบดิจิทัล
ปัจจุบันมีแอปและเว็บไซต์ที่สามารถใช้ทดสอบตาบอดสีเบื้องต้นได้ แต่ผลการทดสอบขึ้นอยู่กับการตั้งค่าสีของหน้าจอและสภาพแสงขณะทดสอบ จึงไม่ควรใช้แทนการตรวจโดยผู้เชี่ยวชาญค่ะ
ตรวจตาบอดสีได้ที่ไหน?
การตรวจตาบอดสีที่น่าเชื่อถือ ควรทำที่คลินิกจักษุแพทย์หรือคลินิกทัศนมาตรที่มีอุปกรณ์มาตรฐานค่ะ ซึ่งการทดสอบออนไลน์เบื้องต้นสามารถทำได้ แต่ไม่ควรพึ่งผลจากการทดสอบออนไลน์เพียงอย่างเดียว เพราะหน้าจอแต่ละเครื่องอาจแสดงสีแตกต่างกัน และอาจให้ผลลัพธ์ที่ไม่แม่นยำเท่าที่ควร
หากกำลังมองหาคลินิกที่ให้ผลตรวจที่แม่นยำ ใช้เครื่องมือมาตรฐานเดียวกับโรงพยาบาล ที่ Dr.Ouise Eye Specialist สาขารังสิต (พหลโยธิน 92) ให้บริการตรวจตาบอดสี ที่เป็นหนึ่งในบริการตรวจสุขภาพตาที่ครอบคลุม ให้การดูแลทุกขั้นตอนดโดยหมออุ๊ยจักษุแพทย์เฉพาะทางค่ะ
📍 ตั้งอยู่ 28 ซอยพหลโยธิน 92 เขตธัญบุรี ปทุมธานี
🕘 เปิดให้บริการทุกวันจันทร์–เสาร์ เวลา 09:00–18:00 น. (ปิดอังคาร+อาทิตย์)
📞 090-224-5168 | ไลน์ @drouise ⚠️ รับเฉพาะคิวนัดหมายล่วงหน้า
ตาบอดสีรักษาได้ไหม?
หากให้หมออุ๊ยตอบแบบตรง ๆ คือ ตาบอดสีที่เกิดจากพันธุกรรม ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด ค่ะ เพราะเป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของยีนและการทำงานของ Cones ในจอประสาทตา จึงไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยยา การผ่าตัด หรือแว่นตาทั่วไปค่ะ
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันมีอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่สามารถช่วยได้เบื้องต้น
- แว่นตาสำหรับตาบอดสี (Enchroma glasses) — เป็นแว่นตาเฉพาะโรคที่ออกแบบมาเพื่อกรองแสงบางช่วงความยาวคลื่นแสง ทำให้สีบางคู่ที่มักสับสนกันดูแตกต่างชัดเจนขึ้น และแม้จะไม่ได้ทำให้กลับมามองเห็นสีได้เหมือนคนปกติ แต่ช่วยให้แยกแยะสีได้ดีขึ้นในหลายสถานการณ์ค่ะ
- แว่นกรองแสง (Tinted lenses) — เลนส์สีแดงหรือสีแดงอมม่วง อาจช่วยให้บางคนแยกแยะสีแดง-เขียวได้ดีขึ้น แต่ผลลัพธ์ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลและใช้ได้ในบางสภาพแสงเท่านั้น
- แอปพลิเคชันบนสมาร์ทโฟน — มีหลายแอปที่ช่วยระบุสีในชีวิตประจำวัน เหมาะสำหรับใช้ในสถานการณ์เฉพาะ เช่น การเลือกเสื้อผ้าหรือแยกสีสิ่งของ
ตาบอดสีที่เกิดจากโรคหรือยา อีกหนึ่งภาวะที่เกิดขึ้นได้
และนอกจากตาบอดสีแต่กำเนิดที่เกิดจากพันธุกรรมแล้ว ยังมีความผิดปกติในการรับรู้สีที่เกิดจากโรคหรือปัจจัยอื่น เช่น ต้อกระจก จอประสาทตาเสื่อม โรคประสาทตา หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิดค่ะ ในกรณีเหล่านี้ การรักษาสาเหตุที่เป็นต้นเหตุอาจช่วยให้การรับรู้สีดีขึ้นได้ จึงควรตรวจโดยจักษุแพทย์เพื่อแยกแยะสาเหตุค่ะ
ตาบอดสีส่งผลต่อชีวิตประจำวันอย่างไร?
- การขับรถ
ผู้ที่มีภาวะตาบอดสีสามารถขับรถได้ตามกฎหมายไทยค่ะ เพราะไฟจราจรมีตำแหน่งที่ตายตัว โดยมีไฟสีแดงอยู่ด้านบนสุด และไฟเขียวอยู่ด้านล่างสุด แต่ควรเพิ่มความระมัดระวังในสภาพแสงน้อย หรือกรณีที่สัญญาณไฟชำรุดค่ะ
- การเลือกอาชีพ
บางอาชีพมีข้อกำหนดด้านการมองเห็นสีค่ะ เช่น
- นักบิน — ต้องผ่านการตรวจตาบอดสีตามมาตรฐาน ICAO ซึ่งมีข้อกำหนดเฉพาะที่เข้มงวดมาก
- วิศวกรไฟฟ้า/อิเล็กทรอนิกส์ — ต้องอ่านสีของสายไฟและชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ได้ถูกต้อง
- ตำรวจ/ทหาร — บางหน่วยงานมีข้อกำหนดด้านการมองเห็นสี
- แพทย์/พยาบาล — บางสาขาต้องแยกแยะสีของสัญญาณหรืออาการทางคลินิกอย่างแม่นยำ
- นักออกแบบกราฟิก/ศิลปิน — ต้องแยกแยะโทนสีได้ละเอียด
หากสงสัยว่าภาวะตาบอดสีจะกระทบต่ออาชีพที่สนใจหรือไม่ ควรตรวจและขอใบรับรองผลการตรวจจากจักษุแพทย์เพื่อประกอบการสมัครงานค่ะ
- การเรียนในเด็ก
เด็กที่มีภาวะตาบอดสีอาจพบอุปสรรคในการเรียน เช่น การอ่านกราฟและแผนที่ในหนังสือเรียน การทำการทดลองวิทยาศาสตร์ที่ใช้สีเป็นตัวบ่งชี้ หรือการทำกิจกรรมศิลปะค่ะ ครูและผู้ปกครองควรรับทราบ เพื่อช่วยปรับวิธีการเรียนการสอนให้เหมาะสมกับเด็ก ซึ่งการวินิจฉัยตั้งแต่เด็กยังช่วยให้ครอบครัววางแผนด้านการศึกษา และทำความเข้าใจข้อจำกัดของเด็กได้เหมาะสมมากขึ้นค่ะ
ใครที่ควรตรวจตาบอดสี?
ปัญหาสายตาและสุขภาพตาบางอย่างอาจเกี่ยวข้องกับการรับรู้สีค่ะ สำหรับกลุ่มที่แนะนำให้ตรวจตาบอดสี มีดังนี้
- เด็กก่อนเข้าเรียน (4–6 ขวบ) — การตรวจพบตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยให้ครูและผู้ปกครองเตรียมรับมือได้ก่อนมีปัญหาด้านการเรียน หมออุ๊ยแนะนำให้รวมการตรวจตาบอดสีไว้ในการตรวจตาเด็กด้วยค่ะ
- ผู้ที่สมัครงานในสาขาที่ต้องการมองเห็นสีปกติ — เช่น นักบิน ทหาร ตำรวจ และวิศวกรไฟฟ้า
- ผู้ที่สังเกตว่าตัวเองสับสนสีบ่อยผิดปกติ — แม้จะไม่เคยได้รับการวินิจฉัยมาก่อน การตรวจจะช่วยให้รู้ผลแม่นยำขึ้น
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นตาบอดสี — โดยเฉพาะผู้ชายที่มีแม่หรือพี่น้องสาวเป็นพาหะ
- ผู้ที่เริ่มรับรู้สีผิดปกติในวัยผู้ใหญ่ — อาจเป็นสัญญาณของโรคตา หรือความผิดปกติอื่น ๆ จึงควรตรวจโดยจักษุแพทย์ค่ะ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจตาบอดสี
ตรวจตาบอดสีใช้เวลานานไหม?
เด็กอายุเท่าไหร่ถึงตรวจตาบอดสีได้?
ตาบอดสีถ่ายทอดทางพันธุกรรมทุกกรณีไหม?
ถ้าลูกตาบอดสี ต้องแจ้งโรงเรียนไหม?
ตาบอดสีทำให้ไม่ได้ขับรถไหม?
แว่น Enchroma ช่วยได้จริงไหม?
บทสรุป:
ตาบอดสีเป็นภาวะที่คนส่วนใหญ่มักเป็นมาตั้งแต่กำเนิดค่ะ ไม่ได้หมายความว่าจะตาบอดหรือมองไม่เห็นสีทั้งหมด แต่หากไม่รู้ตัวอาจส่งผลต่อการเรียน การทำงาน หรือการตัดสินใจเลือกอาชีพในบางสายได้โดยไม่จำเป็นค่ะ ดังนั้นการตรวจตาบอดสีอย่างถูกต้องโดยจักษุแพทย์ จะช่วยให้ทราบอย่างชัดเจนว่ามีภาวะตาบอดสีหรือไม่ เป็นชนิดใด และมีความผิดปกติในระดับไหน รวมถึงช่วยประเมินว่ามีสาเหตุอื่นที่ทำให้การมองเห็นสีเปลี่ยนแปลง ซึ่งสามารถรักษาหรือดูแลได้หรือไม่ค่ะ
บทความโดย หมออุ๊ย แพทย์หญิง วชิรา สนธิไชย จักษุแพทย์เฉพาะทาง ด้านการแก้ไขปัญหาสายตาและเลนส์โปรเกรสซีฟ
แพทย์หญิงวชิรา สนธิไชย (หมออุ๊ย)
- จักษุแพทย์เฉพาะทาง อนุสาขากระจกตาและแก้ไขค่าสายตา (Cornea and Refractive surgery)
- ชำนาญด้านการรักษาโรคตา เช่น โรคตาแห้ง โรคกระจกตาโก่งย้วย และการแก้ไขปัญหาค่าสายตาผิดปกติ ด้วยการจ่ายเลนส์แว่นสายตา เลเซอร์แก้ไขค่าสายตา เช่น เลสิก ผ่าตัดใส่เลนส์เสริม จากที่คุณหมอมีประสบการณ์กว่า 10 ปี กับผู้ป่วยที่มีปัญหาด้านค่าสายตาผิดปกติรวมถึงโรคตา
- ประกอบกับทางบ้านคุณหมอเองมีกิจการด้านแว่นตา จึงทำให้หมอเองนำความชำนาญทั้ง 2 ด้านมาผสานกัน ก่อตั้งเป็น “ร้านแว่นตา Dr. Ouise Eye Specialist” เน้นการจ่ายเลนส์แว่นตาที่เหมาะสมกับปัญหาสุขภาพตาเฉพาะบุคคล เพื่อให้การมองเห็นที่ชัดเจนและสบายตา โดยมีเป้าหมายขอเป็นด่านแรกในการดูแลแบบองค์รวมสุขภาพตาเบื้องต้นให้กับชาวไทย เข้าถึงการตรวจตา โดยไม่ต้องไปถึงโรงพยาบาล
ประวัติการศึกษา
- แพทยศาสตร์บัณฑิต ศิริราชพยาบาล, มหาวิทยาลัยมหิดล
- วุฒิบัตรสาขาจักษุวิทยา, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลธรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
- วุฒิบัตรอนุสาขากระจกตา และผ่าตัดแก้ไขค่าสายตา, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี, มหาวิทยาลัยมหิดล
ปัจจุบัน
- อาจารย์จักษุแพทย์ หน่วยกระจกตาและผ่าตัดแก้ไขค่าสายตา โรงพยาบาลรามาธิบดี
- ผู้ก่อตั้ง Dr.Ouise Eye Specialist
Blog
- บทความทั้งหมด
- บทความแนะนำจากหมออุ๊ย
- สุขภาพตาเเละปัญหาสายตา
- เลนส์เเว่นตา
- เลนส์โปรเกรสซีฟ
- กรอบเเว่น
